Bài 3 trong series “Câu Chuyện Lịch Sử Trái Đất — Hành Trình Qua Các Chu Kỳ”.
Khi Sótuknang giao Thế giới thứ nhất cho Những Người đầu tiên, mệnh lệnh chỉ có một câu: đừng quên Đấng Tạo Hoá. Hát ca ngợi từ đỉnh đồi mỗi sáng. Giữ kópavi — cánh cửa trên đỉnh đầu — luôn mở. Hài hoà với nhau và với tất cả những gì xung quanh.
Mệnh lệnh đơn giản. Nhưng nó đã bị quên.
Không chỉ một lần. Mà ba lần. Và đang đi đến lần thứ tư.
Bài này kể câu chuyện hai lần đầu tiên — Thế giới thứ nhất bị huỷ bằng lửa, Thế giới thứ hai bị huỷ bằng băng. Hai chu kỳ ngắn nhất, đơn giản nhất. Nhưng trong hai chu kỳ này, mô thức đã được hình thành — mô thức sẽ lặp lại trong tất cả các thế giới tiếp theo, bao gồm cả thế giới chúng ta đang sống.
Hiểu được mô thức này là điều quan trọng nhất chúng ta có thể làm để hiểu thời điểm hiện tại.
Tokpela — Thế giới thứ nhất
Người Hopi gọi Thế giới thứ nhất là Tokpela, có nghĩa là “Không gian vô tận”. Đây là thế giới sau khi sáng tạo vừa hoàn tất — khi Spider Woman đã hát Những Người đầu tiên vào tồn tại, khi Pöqánghoya và Palöngawhoya đã giữ trục trái đất ổn định, khi cánh cửa kópavi vẫn mở rộng trong từng hơi thở của con người.
Tokpela rất đẹp. Theo lời các trưởng lão Hopi:
“Đó là một vùng đất rộng lớn, và dân cư sinh sôi nảy nở nhanh chóng, trải khắp mọi hướng, ngay cả ở bên kia thế giới. Điều này không thành vấn đề, vì họ rất gần nhau về tinh thần nên họ có thể nhìn và nói chuyện với nhau từ đỉnh đầu. Bởi vì cánh cửa này vẫn còn mở, họ cảm thấy gần gũi Sótuknang và họ đã hân hoan ca ngợi Đấng Tạo Hóa, Taiowa.”
Hãy chú ý chi tiết này: họ giao tiếp với nhau qua đỉnh đầu. Không phải qua giọng nói, không phải qua chữ viết. Khi kópavi còn mở, các con người đầu tiên nối kết với nhau — và với Đấng Tạo Hoá — qua trung tâm rung động ở đỉnh đầu. Khoảng cách vật lý không quan trọng. Họ “ở gần nhau về tinh thần” dù cách nhau nửa vòng trái đất.
Đây không phải là một thiên đường lý tưởng hoá để nuối tiếc. Đây là một mô tả cụ thể về một dạng tồn tại khác mà tổ tiên xa xưa của chúng ta có khả năng — một dạng mà chúng ta đã đánh mất.
Trong cùng giai đoạn đó, người Hopi cũng kể một chi tiết đáng chú ý: con người và động vật ban đầu sống cùng nhau hài hoà. Tất cả đều bú vú Đất Mẹ. Tất cả ăn cỏ, hạt, trái cây và ngô — thức ăn được tạo ra cho họ. “Tất cả họ đều cảm thấy như một, con người và động vật.”
Lavaihoya và Mochni — Người Nói Chuyện
Sự sa ngã không xảy ra đột ngột. Nó từ từ.
Frank Waters ghi lại:
“Nhưng dần dần có những người quên mệnh lệnh của Sótuknang và Người Nhện là phải tôn trọng Đấng Tạo Hóa của mình. Ngày càng nhiều, họ sử dụng các trung tâm rung động của cơ thể chỉ cho các mục đích trần tục, mà quên rằng mục đích chính của họ là thực hiện kế hoạch của Sáng tạo.”
Trung tâm rung động vẫn còn ở đó — đỉnh đầu, não, cổ họng, tim, dưới rốn — nhưng chúng được dùng cho việc nhỏ hơn. Cổ họng để tán gẫu thay vì hát ca ngợi. Não để mưu tính việc trần tục thay vì thực hiện kế hoạch của Sáng tạo. Tim để đuổi theo cảm xúc nhỏ thay vì cảm nhận sự sống.
Khi đó, một thực thể xuất hiện. Tên ông là Lavaihoya — có nghĩa “Người Nói Chuyện”. Ông đến trong hình dạng một con chim gọi là Mochni — giống chim nhại. Và ông bắt đầu nói.
Ông nói gì? Theo lời kể:
“Càng nói anh ta càng thuyết phục họ về sự khác biệt giữa họ: sự khác biệt giữa con người và động vật, và sự khác biệt giữa chính con người với nhau. Lý do về màu da, lời nói và niềm tin của họ vào kế hoạch của Đấng Tạo Hóa.”
Lavaihoya không xúi giục con người làm điều ác. Ông chỉ làm một việc đơn giản: chỉ ra sự khác biệt. Khác biệt giữa con người và động vật. Khác biệt giữa các nhóm người với nhau. Khác biệt về màu da, ngôn ngữ, niềm tin.
Và đó là khoảnh khắc đầu tiên trong lịch sử nhân loại, theo người Hopi, khi sự chia rẽ đi vào ý thức. Trước đó, mọi người đều cảm thấy “như một”. Sau Lavaihoya, họ bắt đầu thấy bản thân mình là riêng biệt — và từ đó là đối nghịch.
Khi sự chia rẽ này thấm vào con người, hậu quả lập tức:
“Chính lúc đó, động vật đã rời xa con người. Thần hộ mệnh của động vật đặt tay lên hai chân sau của chúng ngay dưới đuôi, khiến chúng trở nên hoang dã và sợ hãi chạy tán loạn khỏi con người. Ngày nay, bạn có thể thấy vết hơi nhờn này trên hươu và linh dương — ở hai bên chân sau của chúng khi chúng quẫy đuôi để chạy trốn.”
Đây là chi tiết mà các trưởng lão Hopi đã giữ lại qua hàng nghìn năm: vết hơi nhờn trên chân sau của hươu là một dấu vết thiêng — dấu vết của khoảnh khắc động vật rời xa con người.
Káto’ya — Con Rắn
Sau Lavaihoya, một thực thể thứ hai xuất hiện — Káto’ya, một con rắn đẹp trai với đầu to. Nếu Lavaihoya gây chia rẽ qua lời nói, thì Káto’ya quyến rũ con người đi xa khỏi trí tuệ nguyên sơ một cách trực tiếp:
“Họ trở nên nghi ngờ lẫn nhau và buộc tội nhau một cách sai trái cho đến khi họ trở nên hung dữ, hiếu chiến và bắt đầu đánh nhau.”
Đây là điểm chuyển ngoặt. Tokpela — vốn được tạo ra như một thế giới hài hoà tuyệt đối — bây giờ có chiến tranh.
Nhưng không phải tất cả đều quên. Một số ít vẫn giữ Bài Ca Sáng Tạo:
“Trong số tất cả những người thuộc các chủng tộc và ngôn ngữ khác nhau, có một số ít trong mỗi nhóm vẫn sống theo quy luật của Tạo hóa.”
Và Sótuknang — đã thấy đủ — đến với họ.
Người Kiến và sự cứu rỗi
Sótuknang xuất hiện trước những người vẫn giữ bài hát trong tim, nói:
“Tôi đã quan sát thấy tình trạng này. Nó không tốt. Thật tệ, tôi đã nói chuyện với chú của tôi, Taiowa, về điều đó. Chúng tôi đã quyết định thế giới này phải bị hủy diệt và một thế giới khác được tạo ra để mọi người có thể bắt đầu lại một lần nữa. Bạn là những người chúng tôi đã chọn.”
Cách họ được cứu là một chi tiết đáng chú ý. Sótuknang nói:
“Bạn sẽ đi đến một nơi nhất định. Kópavi của bạn sẽ dẫn đường cho bạn. Trí tuệ bên trong này sẽ cho bạn khả năng nhìn thấy một đám mây nhất định, mà bạn sẽ theo dõi cả ngày, và một ngôi sao nào đó, mà bạn sẽ đi theo trong đêm.”
Kópavi dẫn đường. Cánh cửa trên đỉnh đầu — vẫn còn mở ở những người được chọn — cho họ “tầm nhìn bên trong” để thấy đám mây vào ban ngày và ngôi sao vào ban đêm. Còn những người khác cũng có thể đi theo, nếu họ tin. Lời kể nhấn mạnh:
“Nhiều người khác hỏi họ đang đi đâu và khi được cho biết, họ đã cười nhạo họ. ‘Chúng tôi không thấy đám mây hay ngôi sao nào cả!’ họ nói. Điều này là do họ đã đánh mất tầm nhìn bên trong về kópavi trên đỉnh đầu của họ; cánh cửa đã đóng lại với họ.”
Đây là một mô tả tinh tế về cách tha hoá hoạt động. Không phải Sótuknang trừng phạt người tha hoá bằng cách đóng cửa kópavi của họ. Họ tự đóng nó bằng cách quên hát, quên kết nối, quên ca ngợi. Cánh cửa luôn ở đó. Nhưng nếu không dùng, nó tự đóng.
Khi tất cả những người được chọn đã đến nơi, Sótuknang dẫn họ đến gò đất của Người Kiến (Ant People) — và ra lệnh cho Người Kiến mở cửa nhà. Sótuknang nói:
“Bây giờ các bạn sẽ vào Kiến kiva này, nơi các bạn sẽ an toàn khi hủy diệt thế giới. Trong khi các bạn ở đây, tôi muốn các bạn học một bài học từ những con Kiến này. Họ cần cù. Họ thu thập thức ăn vào mùa hè cho mùa đông. Họ giữ mát khi trời nóng và ấm áp khi trời mát. Họ sống hòa thuận với nhau. Họ tuân theo kế hoạch của Tạo hóa.”
Người Kiến — sinh vật nhỏ nhất, khiêm nhường nhất — trở thành người thầy cho con người. Trong khi nhân loại đã quên kế hoạch của Đấng Tạo Hoá, các con kiến vẫn nhớ. Họ vẫn sống đúng. Và bây giờ những người được chọn phải học lại từ họ.
Đây là một chi tiết tinh tế: cứu rỗi không đến từ trên xuống, mà từ dưới lên. Không phải qua một người thầy lớn ngự trên đỉnh, mà qua những con kiến cần cù dưới lòng đất. Người Hopi không bao giờ quên điều này — và sau này, khi họ định cư trong các kiva (phòng nghi lễ ngầm), kiva được hiểu chính là tổ kiến phóng to.
Lửa từ trên, dưới, và xung quanh
Khi tất cả đã an toàn dưới lòng đất, Taiowa ra lệnh cho Sótuknang huỷ diệt thế giới:
“Sótuknang đã phá hủy nó bằng lửa vì Hỏa tộc từng là thủ lĩnh của nó. Anh ta phun lửa vào nó. Ông đã mở các núi lửa. Lửa đến từ bên trên, bên dưới và khắp xung quanh cho đến khi trái đất, nước, không khí, tất cả là một yếu tố, lửa, và không còn gì ngoại trừ những người an toàn bên trong lòng đất. Đây là sự kết thúc của Tokpela, Thế giới thứ nhất.”
Một chi tiết được người Hopi giữ lại: kiến có vòng eo rất nhỏ. Tại sao? Vì trong khi cứu những người được chọn dưới lòng đất, Người Kiến đã chia sẻ thức ăn của mình. Quá trình kéo dài lâu hơn dự kiến — vì phải đợi Thế giới thứ hai được tạo ra. Người Kiến tiếp tục cho đi:
“Vâng, các bạn là khách của chúng tôi. Những gì chúng tôi có cũng là của bạn. Vì vậy, Người Kiến tiếp tục tước đoạt thức ăn để cung cấp cho khách của họ. Mỗi ngày họ thắt lưng mỗi lúc một chặt hơn. Đó là lý do tại sao kiến ngày nay rất nhỏ quanh eo.”
Một quan sát tự nhiên — kiến có eo nhỏ — được lồng vào câu chuyện thiêng liêng như một bài học về sự hy sinh. Đây là cách người Hopi dạy: không phải qua giáo điều trừu tượng, mà qua những thứ bạn có thể nhìn thấy mỗi ngày trong tự nhiên.
Tokpa — Thế giới thứ hai
Khi Tokpela đã nguội, Sótuknang tạo ra Thế giới thứ hai — Tokpa — và sắp xếp nó hoàn toàn khác:
“Anh ta đã thay đổi hoàn toàn hình thức của nó, đặt đất ở nơi có nước và nước ở nơi đất đã từng ở, vì vậy những người thừa kế khi Xuất hiện sẽ không có gì để nhắc nhở họ về thế giới độc ác trước đây.”
Một chi tiết đáng để dừng lại: Sótuknang xoá dấu vết của thế giới cũ. Đất nơi từng có nước, nước nơi từng có đất. Không phải để trừng phạt thêm, mà để người sống sót có cơ hội mới thực sự — không bị ám ảnh bởi địa hình cũ.
Khi mọi người ra khỏi Kiến kiva, Sótuknang ban cho họ hai mệnh lệnh — chính là rút gọn của tất cả:
“Bạn phải luôn nhớ hai điều tôi đang nói với bạn bây giờ. Đầu tiên, tôn trọng tôi và nhau. Và thứ hai, hát hòa giọng từ trên đỉnh đồi. Khi tôi không nghe thấy bạn ca ngợi Đấng Tạo Hóa của bạn, bạn sẽ biết rằng bạn đã quay trở lại với cái ác một lần nữa.”
Hát từ đỉnh đồi. Đây không phải nghi lễ trang trí. Đây là dấu hiệu sống — Sótuknang sẽ “nghe” tiếng hát, và việc nghe-hay-không-nghe là cách Ngài biết liệu nhân loại còn đi đúng đường hay không.
Sự tha hoá thứ hai: Thương mại
Tokpa phát triển khác Tokpela. Trong Thế giới thứ nhất, con người sống đơn giản với động vật. Bây giờ — một sự khác biệt đáng chú ý:
“Họ đã có những ngôi nhà được xây dựng, sau đó là những ngôi làng và những con đường mòn giữa chúng. Họ đã tạo ra những thứ hóm hỉnh hơn từ bàn tay của họ và thực phẩm dự trữ giống như Ant People. Sau đó, họ bắt đầu giao dịch và trao đổi với nhau.”
Đây là khoảnh khắc bắt đầu của rắc rối:
“Đây là khi rắc rối bắt đầu. Mọi thứ họ cần đều có ở Thế giới thứ hai này, nhưng họ bắt đầu muốn nhiều hơn nữa. Họ càng đổi nhiều hơn để lấy những thứ họ không cần, và càng có nhiều hàng hóa, họ càng muốn nhiều hơn. Điều này rất nghiêm trọng.”
Hãy đọc kỹ. Người Hopi không nói thương mại là xấu. Họ nói: sự ham muốn nhiều hơn cái mình cần là xấu. Và sự ham muốn này dẫn đến hậu quả không tránh khỏi:
“Họ chỉ quên hát những lời ca ngợi vui vẻ cho Đấng Tạo Hóa và nhanh chóng bắt đầu ca ngợi những hàng hóa mà họ trao đổi và tích trữ.”
Họ thay thế bài hát. Trước đây, họ hát ca ngợi Đấng Tạo Hoá. Bây giờ, họ “ca ngợi” hàng hoá. Cùng cổ họng. Cùng trung tâm rung động. Nhưng hướng về một đối tượng khác.
Trong khung Hopi, đây không phải vấn đề đạo đức trừu tượng. Đây là vấn đề cấu trúc: cổ họng — trung tâm rung động thứ ba — được thiết kế để hài hoà với rung động vũ trụ. Khi nó được dùng để ca ngợi vật chất, sự hài hoà bị phá vỡ. Và khi sự hài hoà bị phá vỡ ở quy mô tập thể, hậu quả lan sang cả hành tinh.
Kết quả không tránh khỏi:
“Mọi người bắt đầu cãi vã và đánh nhau, rồi chiến tranh giữa các làng bắt đầu.”
Mô thức lặp lại Tokpela. Quên hát → quên Đấng Tạo Hoá → chia rẽ → chiến tranh.
Sự sụp đổ của Tokpa: Trục đảo ngược
Cứu rỗi đến qua cùng cách. Một số ít vẫn hát Bài Ca Sáng Tạo “trong lòng” — vì những kẻ ác đã cười nhạo họ ở bên ngoài. Nhưng Sótuknang vẫn nghe được:
“Sótuknang đã nghe thấy nó qua trung tâm của họ và trung tâm của trái đất.”
Đây là một chi tiết nhỏ nhưng tinh tế. Bài hát không cần phải hát to. Khi nó được hát chân thành, Đấng Tạo Hoá nghe được — qua kópavi của người hát, và qua trục của trái đất. Hai điều rung cùng nhịp — vì như chúng ta đã thấy ở bài 2, cơ thể con người và cơ thể trái đất có cùng cấu trúc.
Sótuknang lần này dẫn những người được chọn vào Kiến kiva như cũ. Nhưng phương pháp huỷ diệt khác. Lần này:
“Sótuknang ra lệnh cho cặp song sinh, Pöqánghoya và Palöngawhoya, rời khỏi vị trí của họ ở đầu phía bắc và phía nam của trục thế giới, nơi họ đóng quân để giữ cho trái đất quay bình thường. Cặp song sinh hầu như không rời khỏi trạm của họ khi thế giới, không có ai kiểm soát, nó loạng choạng mất thăng bằng, quay cuồng điên cuồng, rồi lăn lộn hai lần. Những ngọn núi lao xuống biển với một tiếng nước lớn, biển và hồ tràn vào đất liền; và khi thế giới xoay tròn trong không gian lạnh giá và vô hồn, nó bị đóng băng thành băng cứng.”
Hình ảnh này — cặp song sinh rời vị trí, hành tinh lăn lộn, núi lao xuống biển, mọi thứ đóng băng — là cách người Hopi kể về một sự kiện rất lớn của Trái Đất. Nó nghe như huyền thoại. Nhưng có lẽ đáng để ngồi với hình ảnh này một lát.
Có một dòng nghiên cứu cho rằng trục từ trường Trái Đất thật sự đã đảo cực nhiều lần trong lịch sử địa chất, và đôi khi sự đảo này diễn ra rất nhanh. Drunvalo Melchizedek dẫn các nguồn của Edgar Cayce và nhà địa chất Charles Hapgood (mà Albert Einstein đã viết lời nói đầu cho cuốn sách của ông) về cùng hiện tượng:
“Đến cuối những chu kỳ dài này có những thời kỳ ngắn hơn khi các cực từ tự đảo lại. Việc này đã xảy ra hàng trăm lần trong vài trăm triệu năm qua. […] Cả Edgar Cayce lẫn Charles Hapgood đều thuyết phục giới khoa học rằng các cực có thể dịch chuyển — và trong một ngày.”
Hai nguồn cách xa nhau hàng nghìn dặm — một bộ tộc bản địa Bắc Mỹ và một dòng nghiên cứu phương Tây — gặp nhau ở một mô tả: hành tinh bị đảo lộn trong một khoảng thời gian rất ngắn. Bạn có thể thấy đây là sự trùng hợp thú vị, hoặc thấy đó là dấu hiệu rằng có một sự thật cổ nào đó được nhiều dòng giữ lại. Tự cảm nhận.
Một nhịp dần hiện ra
Khi đọc câu chuyện hai thế giới đầu nhiều lần, một nhịp dần hiện ra. Không phải lý thuyết hay sơ đồ — chỉ là một cách câu chuyện diễn ra: một thế giới được tạo trong hài hoà, dần một số người quên hát, một thực thể nào đó xuất hiện và gieo chia rẽ, chiến tranh đến, một số ít vẫn giữ bài hát trong tim, thế giới khép lại, và một thế giới mới mở ra.
Theo người Hopi, nhịp này lặp lại không phải vì Đấng Tạo Hoá muốn trừng phạt. Mà vì khi sự hài hoà bị phá vỡ ở quy mô tập thể, đến một lúc nào đó nó cần được khôi phục — và một thế giới mới là cách tự nhiên để bắt đầu lại.
Trong Thế giới thứ Ba, nhịp này sẽ lặp lại lần nữa. Nhưng lần này, sự việc phức tạp hơn nhiều. Con người không chỉ “quên hát” và “trao đổi quá nhiều”. Họ phát triển khoa học và công nghệ tiên tiến — và một số dùng chúng cho mục đích chinh phục. Hai lục địa lớn — Kasskara (Lemuria) và Talawitichqua (Atlantis) — đi hai con đường khác nhau. Cuộc gặp giữa hai con đường này là một trong những phần đậm nhất của câu chuyện Hopi.
Bài tiếp theo sẽ kể câu chuyện đó.