Bài 2 trong series “Câu Chuyện Lịch Sử Trái Đất — Hành Trình Qua Các Chu Kỳ”.
Một câu hỏi không có câu trả lời dễ
Trước khi vũ trụ tồn tại, có gì?
Đây là câu hỏi mà mọi truyền thống tôn giáo, mọi triết học, và cả khoa học hiện đại đều phải đối mặt — và không ai có câu trả lời thật sự thoả đáng. Vật lý học hiện đại nói về Big Bang, một điểm kỳ dị nóng đặc cách đây 13.8 tỷ năm. Nhưng câu hỏi vẫn để ngỏ: trước Big Bang là gì? Cái gì “nổ”? Cái gì gây ra vụ nổ?
Tôn giáo thường trả lời: “Đấng Tạo Hoá tạo ra vũ trụ.” Nhưng câu hỏi tiếp theo lập tức xuất hiện: vậy Đấng Tạo Hoá ở đâu, trước khi có không gian? Làm sao “không có gì” lại có thể trở thành “có gì đó”?
Người Hopi có một câu trả lời. Câu trả lời của họ không phải tôn giáo theo nghĩa quen thuộc, cũng không phải khoa học. Nó là một mô tả thi vị nhưng cụ thể — được các trưởng lão giữ lại qua nhiều thế hệ — về khoảnh khắc cái Vô Hạn quyết định trở thành cái Hữu Hạn.
Và mô tả này, đáng chú ý, có nhiều chi tiết bất thường mà ta không thể giải thích bằng “thần thoại nguyên thuỷ”.
Taiowa và Khoảng Không Vô Tận
Trong cuốn The Book of the Hopi, Frank Waters ghi lại lời các trưởng lão Hopi mở đầu câu chuyện sáng tạo:
“Thế giới đầu tiên là Tokpela [Không gian vô tận]. Nhưng trước tiên, họ nói, chỉ có Đấng Tạo Hóa, Taiowa. Tất cả những thứ khác là không gian vô tận. Không có bắt đầu và không có kết thúc, không có thời gian, không có hình dạng, không có cuộc sống. Chỉ là một khoảng trống vô tận có điểm bắt đầu và kết thúc, thời gian, hình dạng và cuộc sống trong tâm trí của Taiowa Đấng Tạo Hóa.”
Hãy đọc kỹ câu cuối: trong tâm trí của Taiowa.
Theo người Hopi, ngay cả trước khi vũ trụ vật chất tồn tại, khả năng về vũ trụ đã có sẵn — không phải ở đâu xa, mà trong “tâm trí” của Taiowa. Vũ trụ không xuất hiện từ “không có gì”. Nó xuất hiện từ một dạng tồn tại tiền-vật-chất, một dạng ý thức thuần khiết mà từ đó hình dạng, thời gian và sự sống được “quan niệm” thành.
Đây là một mô tả tinh tế hơn nhiều so với cách hiểu thông thường về sáng tạo. Không có chuyện “thượng đế đứng bên ngoài rồi tạo ra thế giới như một thợ mộc đóng bàn ghế”. Mà là cái Vô Hạn tự suy nghĩ ra cái Hữu Hạn từ chính bên trong nó.
White Bear, trong cuốn The History of the Hopi From Their Origins In Lemuria, mô tả Taiowa ngắn gọn hơn:
“Taiowa, đấng tối cao, đã tạo ra vạn vật trong vũ trụ. Không có gì anh ấy đã không thực hiện. Anh ấy đang ở nơi được gọi là ‘The Height’ — nhiều người gọi đó là thiên đường. Không ai biết nó ở đâu nhưng chính từ đó anh ta điều khiển vũ trụ này. Ngài ban cho con người trí thông minh để sử dụng — Ngài ban cho kiến thức và mọi thứ con người cần cho cuộc sống của mình. Và Ngài đã ban cho con người Luật pháp và những bổn phận mà con người phải thực hiện trong vũ trụ này.”
“The Height” — Tầng Cao. Không phải một địa điểm vật lý ở trên cao. Mà là một tầng tồn tại trên/ngoài tất cả các tầng khác.
Bước thứ nhất: Sótuknang và việc sắp xếp
Sau khi Taiowa “quan niệm cái hữu hạn”, điều đầu tiên Ngài làm là gì?
“Đầu tiên, anh ấy tạo ra Sótuknang để thể hiện nó, nói với anh ấy, ‘Tôi đã tạo ra bạn, sức mạnh và công cụ đầu tiên với tư cách là một con người, để thực hiện kế hoạch của tôi cho cuộc sống trong không gian vô tận. Tôi là chú của bạn. Bạn là cháu trai của tôi. Đi bây giờ và sắp xếp các vũ trụ này theo thứ tự hợp lý ĐỂ chúng có thể hoạt động hài hòa với nhau theo kế hoạch của tôi.’”
Đây là một chi tiết quan trọng: Taiowa không trực tiếp tạo ra vũ trụ vật chất. Ngài tạo ra Sótuknang — “sức mạnh và công cụ đầu tiên” — và Sótuknang là người sắp xếp.
Sótuknang sắp xếp chín vương quốc vũ trụ: một cho Taiowa, một cho chính Sótuknang, và bảy cho các tạo vật. Sau đó, ông lần lượt làm bốn việc:
- Tập hợp chất rắn từ không gian vô tận và sắp xếp thành các vũ trụ
- Tập hợp nước và phân bố trên các vũ trụ
- Tập hợp không khí và đặt thành các chuyển động hài hoà quanh mỗi vũ trụ
- Chuẩn bị nền tảng cho sự sống — bước cuối cùng
Bốn yếu tố: đất, nước, không khí, lửa (sự sống/chuyển động). Đây là bộ tứ nguyên tố cổ xưa xuất hiện trong hầu hết mọi truyền thống — từ Hy Lạp đến Ấn Độ, từ phương Tây đến phương Đông. Trong khung Hopi, chúng không phải là khái niệm triết học. Chúng là các bước cụ thể mà Sótuknang đã làm.
Spider Woman và việc tạo sự sống
Sau khi vũ trụ vật chất đã được sắp xếp, Taiowa nói với Sótuknang: “Bạn có hoàn thành công việc tuyệt vời theo kế hoạch của tôi. Nhưng công việc của bạn vẫn chưa kết thúc. Bây giờ bạn phải tạo ra sự sống và sự chuyển động của nó.”
Sótuknang đi đến vũ trụ Tokpela — Thế giới thứ nhất — và tạo ra một thực thể sẽ giúp ông trong việc tạo sự sống. Thực thể đó là Kókyangwúti — Spider Woman, Người Phụ Nữ Nhện.
Khi Spider Woman tỉnh dậy, bà hỏi Sótuknang: “Tại sao tôi lại ở đây?”
Sótuknang trả lời:
“Hãy nhìn về bạn. Đây là trái đất này chúng ta đã tạo ra. Nó có hình dạng và chất liệu, phương hướng và thời gian, có khởi đầu và kết thúc. Nhưng không có sự sống trên đó. Chúng tôi thấy không có chuyển động vui vẻ. Chúng tôi không nghe thấy âm thanh vui vẻ. Cuộc sống không có âm thanh và chuyển động là gì? Vì vậy, bạn đã được trao cho sức mạnh để giúp chúng tôi tạo ra cuộc sống này. Bạn đã được ban cho kiến thức, trí tuệ và tình yêu để ban phước lành cho tất cả chúng sinh mà bạn tạo ra.”
Spider Woman không tạo ra các sinh vật bằng cách “nặn” chúng theo cách thợ gốm. Bà có một quy trình rất cụ thể, được mô tả lặp đi lặp lại trong các văn bản Hopi: lấy đất, trộn với túchvala — nước bọt thiêng từ miệng của bà — nặn thành hình, phủ lên một chiếc áo choàng làm bằng “chất màu trắng — chính trí tuệ sáng tạo”, và cuối cùng — hát Bài Ca Sáng Tạo lên trên chúng.
Đây là chi tiết đáng chú ý nhất trong toàn bộ huyền thoại: các sinh vật được hát vào tồn tại.
Cặp song sinh và “công cụ âm thanh”
Hai sinh vật đầu tiên Spider Woman tạo ra là cặp song sinh Pöqánghoya và Palöngawhoya. Spider Woman giao cho mỗi người một nhiệm vụ.
Với Pöqánghoya — bên phải:
“Bạn là Pöqánghoya và bạn sẽ giúp giữ cho thế giới này có trật tự khi cuộc sống được đặt lên nó. Bây giờ hãy đi vòng quanh thế giới và đặt tay lên trái đất để nó trở nên rắn chắc hoàn toàn.”
Với Palöngawhoya — bên trái:
“Nhiệm vụ của bạn bây giờ là: đi khắp thế giới và phát ra âm thanh để khắp đất nước có thể nghe thấy âm thanh đó.”
Pöqánghoya đi vòng quanh trái đất và làm nó vững chắc. Còn Palöngawhoya thì làm điều này:
“Palöngawhoya, du hành khắp trái đất, đã phát ra tiếng gọi của mình khi anh ta được lệnh. Tất cả các trung tâm rung động dọc theo trục của trái đất từ cực này sang cực khác đều vang vọng tiếng gọi của anh ta; toàn bộ Trái đất rung chuyển, vũ trụ rung chuyển theo nhịp điệu. Do đó, ông đã biến cả thế giới thành một công cụ âm thanh, và âm thanh là một công cụ truyền tải thông điệp, vang dội lời ca ngợi Đấng Tạo Hóa của vạn vật.”
Hãy đọc lại câu cuối: “biến cả thế giới thành một công cụ âm thanh”.
Theo người Hopi, trái đất không chỉ là một khối đất đá quay quanh mặt trời. Nó là một nhạc cụ. Mọi thứ trong nó — từ cực bắc đến cực nam, từ ngọn núi đến hơi thở của bạn — đều rung động theo một âm thanh cốt lõi. Và âm thanh đó đang liên tục “gửi tin nhắn” về Đấng Tạo Hoá.
Khi cặp song sinh hoàn thành nhiệm vụ, Pöqánghoya được gửi đến cực bắc, Palöngawhoya đến cực nam — họ giữ vị trí ở đó để giữ cho trục trái đất quay đúng. Đây là một chi tiết thú vị: trong khung Hopi, hai cực địa lý của Trái Đất không phải là điểm hình học trừu tượng, mà là vị trí của hai thực thể có ý thức đang tích cực giữ cho hành tinh ổn định. Khi họ rời vị trí — như chúng ta sẽ thấy trong bài tiếp theo — trái đất mất cân bằng và đảo lộn.
Cùng lúc đó, Spider Woman tiếp tục công việc. Bà tạo ra cây cối, hoa, chim, động vật — mỗi loài được hát vào tồn tại theo cùng quy trình. Bà phân tán chúng đi bốn hướng để chúng sinh sống.
Tạo con người: Ba giai đoạn ánh sáng
Khi tất cả đã sẵn sàng, Sótuknang nói: “Bây giờ nó đã sẵn sàng cho cuộc sống của con người, bước cuối cùng để hoàn thành kế hoạch của tôi.”
Spider Woman thu thập đất — lần này là bốn màu: vàng, đỏ, trắng và đen. Bà trộn với túchvala, nhào nặn, phủ lên chiếc áo choàng trí tuệ sáng tạo, và hát Bài Ca Sáng Tạo. Sau đó, bà tạo ra bốn người nữ tương ứng làm bạn đồng hành.
Quá trình tạo con người diễn ra qua ba giai đoạn ánh sáng — tía, vàng, đỏ — mà Spider Woman bảo họ phải luôn nhớ:
“Bạn phải luôn nhớ và quan sát ba giai đoạn Sáng tạo của bạn. Thời điểm của ba ánh sáng, màu tím sẫm, vàng và đỏ lần lượt tiết lộ bí ẩn, hơi thở của sự sống và hơi ấm của tình yêu.”
Tên Hopi của ba giai đoạn này là Qoyangnuptu (ánh sáng tía đậm), Sikangnuqa (ánh sáng vàng), và Tálawva (ánh sáng đỏ). Mỗi giai đoạn mang một ý nghĩa:
- Tía đậm — Qoyangnuptu: tiết lộ bí ẩn của sự sáng tạo. Lúc này các hình dạng được tạo ra và bắt đầu di chuyển — nhưng còn ẩm trên trán và có một chỗ mềm trên đỉnh đầu.
- Vàng — Sikangnuqa: hơi thở của sự sống đi vào con người.
- Đỏ — Tálawva: con người được hình thành đầy đủ và vững chắc, đối mặt lần đầu với Đấng Tạo Hoá là Mặt Trời.
Ba giai đoạn này — tím, vàng, đỏ — chính là ba pha của bình minh mà chúng ta vẫn thấy mỗi sáng. Người Hopi tin rằng mỗi buổi sáng, ba giai đoạn của Sáng Tạo được lặp lại trong tự nhiên. Việc quan sát và cầu nguyện vào lúc bình minh là một thực hành cốt lõi — không phải nghi lễ máy móc, mà là cách kết nối lại với khoảnh khắc khởi nguyên đã sinh ra chính mình.
Cấu trúc thiêng liêng của con người
Khi Những Người đầu tiên được tạo ra hoàn chỉnh, Sótuknang ban cho họ tiếng nói, trí tuệ và khả năng sinh sản. Và quan trọng hơn, người Hopi mô tả cấu trúc bên trong của con người một cách chi tiết — chi tiết đến mức gây bất ngờ cho các nhà nghiên cứu sau này.
Theo lời kể được Frank Waters ghi lại:
“Cơ thể sống của con người và cơ thể sống của trái đất được cấu tạo theo cùng một cách. Thông qua mỗi người chạy một trục, trục của con người là xương sống, cột sống, điều khiển trạng thái cân bằng của các chuyển động và chức năng của anh ta. Dọc theo trục này là một số trung tâm rung động vang vọng âm thanh nguyên thủy của sự sống khắp vũ trụ.”
Người Hopi mô tả năm trung tâm rung động dọc cột sống:
-
Đỉnh đầu (kópavi) — “cánh cửa rộng mở” mà qua đó con người nhận sự sống và giao tiếp với Đấng Tạo Hoá. Khi sinh ra, đây là điểm mềm rung động nhẹ với mỗi hơi thở. Khi đến giai đoạn ánh sáng đỏ — Tálawva — điểm mềm cứng lại và đóng cửa. Khi chết, nó mở ra cho cuộc đời rời đi như nó đã đến.
-
Não — cơ quan tư duy. Chức năng trần tục là suy nghĩ về hành động trên trái đất. Chức năng thực sự là thực hiện kế hoạch của Sáng tạo.
-
Cổ họng — nơi nhận hơi thở của sự sống và biến hơi thở thành âm thanh. Chức năng phụ là lời nói thường ngày. Chức năng chính: ca ngợi Đấng Tạo Hoá.
-
Tim — rung động với rung động của chính cuộc sống. Cảm nhận điều tốt đẹp. Người tốt là “của một trái tim”. Người để cảm xúc xấu xâm nhập là “của Hai Trái Tim”.
-
Dưới rốn — “ngai vàng của Đấng Sáng Tạo” trong con người. Nơi Ngài chỉ đạo tất cả các chức năng.
Điều thú vị là cấu trúc 5 trung tâm này gợi nhớ đến hệ thống chakra trong truyền thống Hindu và Phật giáo Tây Tạng. Frank Waters, trong chú thích của mình, ghi lại:
“Các thuyết thần bí của Tây Tạng và Ấn Độ giáo, như thuyết thần bí của người Hopi, đưa ra một loạt tương tự các trung tâm lực hoặc các trung tâm tâm sinh lý trong cơ thể con người […] Trung tâm cao nhất và quan trọng nhất được mô tả bởi thuyết thần bí phương Đông, giống như trung tâm của người Hopi, ở đỉnh đầu. Được gọi là Sahasrara-Padma, Bông sen nghìn cánh, […] đó là ‘cánh cửa của Đấng Tạo Hóa’.”
Hai dòng truyền thống — một ở vùng cao nguyên Arizona, một bắt nguồn từ Ấn Độ và Tây Tạng — không có lịch sử tiếp xúc rõ ràng. Việc cả hai mô tả những điều tương tự về cấu trúc bên trong con người, có thể là sự trùng hợp, có thể là dấu hiệu rằng tổ tiên xa xôi của chúng ta đã chạm vào cùng một sự thật. Bạn có thể ngồi với điều này và tự cảm nhận.
Kópavi — cánh cửa luôn mở khi mới sinh
Trong tất cả năm trung tâm, kópavi — cánh cửa trên đỉnh đầu — có vai trò đặc biệt. Đây là nơi con người được nối trực tiếp với Đấng Tạo Hoá.
Người Hopi mô tả: với mỗi hơi thở, điểm mềm ở đỉnh đầu rung động nhẹ — và rung động đó “được truyền đạt tới Đấng Tạo Hóa”. Mỗi hơi thở là một thông điệp gửi về Nguồn.
Khi trẻ sơ sinh, kópavi vẫn còn là điểm mềm rõ ràng — bạn có thể chạm vào và cảm nhận nó rung động cùng với hơi thở. Đây không phải ẩn dụ — đây là thóp của trẻ, một sự thật giải phẫu. Khi lớn lên, xương sọ liền lại. Nhưng theo người Hopi, đây không chỉ là sự liền của xương — đây là việc cánh cửa “đóng lại” về mặt năng lượng. Đa số người trưởng thành mất đi cảm nhận về kết nối này. Họ vẫn thở, nhưng không còn ý thức rằng mỗi hơi thở là một sợi chỉ vô hình nối lại với khởi nguyên.
White Bear, trong cuốn sách của mình, nói thêm về điều này — và đưa nó lên một tầng sâu hơn. Theo ông, kópavi cũng chính là Con Mắt Thứ Ba — nhưng được đặt ở đỉnh đầu (vương miện), không phải giữa trán như nhiều truyền thống khác:
“Con mắt thứ ba tồn tại trên đỉnh đầu của chúng ta khi chúng ta được sinh ra. Đó là điểm mềm đóng lại trong hai mươi ngày sau khi sinh. Cho đến khi điểm mềm đóng lại, đứa trẻ giao tiếp (thông qua Con mắt thứ ba) với Đấng Tạo Hóa.”
Một số người, theo White Bear, có thể giữ Con Mắt Thứ Ba mở suốt cuộc đời. Họ là những nhà tiên kiến — những người có thể “đi qua vách ngăn mỏng manh giữa thế giới vật chất và thế giới tâm linh”. Chúng ta sẽ gặp lại những con người này trong bài 5, khi nói về trường học vĩ đại Palatquapi.
Một mệnh lệnh đơn giản
Khi Những Người đầu tiên đã được tạo ra hoàn chỉnh — có cuộc sống, chuyển động, trí tuệ, và năm trung tâm rung động — Sótuknang ban cho họ một mệnh lệnh duy nhất, đơn giản đến mức kỳ lạ:
“Với tất cả những điều này, Ta đã ban cho các con thế giới này để tiếp tục sống và được hạnh phúc. Chỉ có một điều tôi yêu cầu bạn. Để tôn trọng Đấng Tạo Hóa mọi lúc. Trí tuệ, hài hòa và tôn trọng tình yêu của Đấng Tạo Hóa đã tạo ra bạn. Cầu mong nó phát triển và không bao giờ bị lãng quên giữa các bạn chừng nào các bạn còn sống.”
Chỉ một điều. Tôn trọng Đấng Tạo Hoá. Hài hoà. Đừng quên.
Và “ca ngợi từ đỉnh đồi” — như cách người Hopi sau này gọi — là cách thực hành cụ thể của mệnh lệnh này. Mỗi sáng, khi mặt trời mọc qua ba giai đoạn ánh sáng, đứng trên đỉnh đồi và hát những lời ca ngợi. Không phải vì Đấng Tạo Hoá cần được ca ngợi. Mà vì đó là cách con người duy trì kết nối — cách giữ cho cánh cửa kópavi mở.
Câu chuyện chưa kết thúc
Nếu câu chuyện dừng ở đây, nó sẽ là một huyền thoại sáng tạo đẹp nhưng không gây tranh cãi. Nhưng câu chuyện không dừng ở đây.
Vì những Người đầu tiên đã không giữ được mệnh lệnh đơn giản đó. Họ phát triển, sinh sôi, lan rộng. Một số tiếp tục hát ca ngợi từ đỉnh đồi. Một số quên mất. Lavaihoya — Người Nói Chuyện — xuất hiện trong hình dạng chim Mochni, gây chia rẽ. Káto’ya — con rắn đẹp trai với đầu to — quyến rũ con người xa khỏi trí tuệ nguyên sơ. Trung tâm rung động bắt đầu được dùng “chỉ cho mục đích trần tục”.
Và Thế giới thứ nhất — Tokpela — đi đến hồi kết.
Bài tiếp theo sẽ kể câu chuyện đó: hai thế giới đầu tiên, Tokpela bị huỷ bằng lửa và Tokpa bị huỷ bằng băng. Mô thức xuất hiện ở đây — và sẽ lặp lại trong các thế giới tiếp theo. Hiểu được mô thức này là điều có lẽ quan trọng nhất chúng ta có thể làm để hiểu thời điểm hiện tại.
Vì câu chuyện không phải về quá khứ. Câu chuyện là một tấm gương.