Đây là bài thứ tư trong series 9 bài “Thực Hành Shamanic — Hành Trình Từ Cổ Xưa Đến Hiện Đại” của Gaia Heart Living. Bài trước: Ba Thế Giới và Bản Đồ Vũ Trụ Shamanic.
Từ bản đồ đến hành trình
Trong ba bài trước, chúng ta đã khám phá Shamanic là gì, hai thực tại, và bản đồ ba thế giới. Giờ đến lúc nói về phương pháp thực hành cốt lõi — thứ thực sự phân biệt pháp sư với tất cả các dạng người chữa lành khác.
Đó là Shamanic Journey — hành trình Shamanic.
Mircea Eliade định nghĩa pháp sư là “một người thực hiện cuộc hành trình trong trạng thái ý thức thay đổi, bên ngoài thời gian và không gian.” Harner bổ sung: pháp sư không chỉ hành trình — mà hành trình với mục đích — thường là để chữa lành, tìm kiếm kiến thức, hoặc giúp đỡ cộng đồng.
Nhưng làm thế nào pháp sư thực sự bước vào hành trình? Công cụ nào đưa họ từ trạng thái ý thức bình thường (OSC) sang trạng thái ý thức Shamanic (SSC)?
Câu trả lời: tiếng trống.
Tại sao tiếng trống?
Như chúng ta đã biết từ bài 1, Harner khám phá rằng nhịp trống đều đặn khoảng 205 đến 220 nhịp mỗi phút có thể thay đổi trạng thái ý thức hiệu quả như chất gây ảo giác — nhưng hoàn toàn an toàn và có thể kiểm soát.
Nghiên cứu khoa học ủng hộ điều này. Andrew Neher — nhà nghiên cứu tiên phong về tác động của tiếng trống lên sóng não vào đầu những năm 1960 — kết luận rằng “việc đánh trống tạo ra những thay đổi bất thường trong hệ thần kinh trung ương.” Hai yếu tố đặc biệt quan trọng:
- Nhịp trống kích thích nhiều vùng não đồng thời — vì chứa nhiều tần số, nó tác động đến cả vùng cảm giác và vận động.
- Tần số thấp truyền nhiều năng lượng — tiếng trống có thể lớn và mạnh mẽ mà không gây đau tai như âm thanh tần số cao.
Bác sĩ tâm thần Wolfgang Jilek, nghiên cứu các nghi lễ shamanic của người Salish ở British Columbia, phát hiện rằng trống da cừu Salish được đánh chủ yếu ở 4 đến 7 nhịp mỗi giây — chính xác là dải tần số theta trên điện não đồ (EEG), “dải tần được cho là có hiệu quả nhất trong việc tạo ra các trạng thái thôi miên.”
Nói cách khác: tiếng trống Shamanic đưa não bộ vào sóng theta — trạng thái giữa tỉnh và ngủ, nơi hình ảnh sống động nhất xuất hiện, trực giác mạnh nhất, và ranh giới giữa ý thức và vô thức mỏng nhất.
”Ngựa pháp sư”
Trống được gọi là “ngựa pháp sư” trong truyền thống Tuva ở Siberia — vì nhịp trống giống nhịp vó ngựa phi nước đại, chở pháp sư bay đến các thế giới khác. Người Sami ở Bắc Âu gọi trống là “gavados” — nghĩa đen là “thứ mà hình ảnh xuất hiện.”
Cả hai tên gọi đều chính xác. Trống vừa là phương tiện di chuyển (con ngựa), vừa là công cụ nhìn thấy (nơi hình ảnh hiện ra).
Và trống không phải là hình thức duy nhất. Trên toàn thế giới, pháp sư sử dụng nhiều loại “sonic driving” — lái xe bằng thính giác:
- Trống — Siberia, Bắc Mỹ, châu Âu, châu Phi
- Lục lạc (rattle) — Bắc, Trung và Nam Mỹ, Siberia
- Gậy gõ (clapsticks) — thổ dân Úc
- Cồng chiêng — Đông Nam Á
- Cung nhạc — Amazon (Shuar)
- Đàn cầm miệng (mouth harp) — Mông Cổ, Siberia
Hình thức khác nhau, nguyên lý giống nhau: âm thanh gõ đơn điệu, lặp đi lặp lại, đủ mạnh để thay đổi trạng thái ý thức.
Hành trình khác gì với thiền định?
Nhiều người hỏi: hành trình Shamanic có giống thiền định không? Giống tưởng tượng có hướng dẫn không? Giống mơ không?
Câu trả lời ngắn: không.
Trong thiền định, mục tiêu thường là làm trống tâm trí hoặc quan sát suy nghĩ mà không dính mắc. Trong hành trình Shamanic, bạn tích cực di chuyển, tương tác, đặt câu hỏi và nhận câu trả lời. Bạn là nhà thám hiểm, không phải người quan sát thụ động.
Trong tưởng tượng có hướng dẫn (guided visualization), ai đó kể cho bạn câu chuyện và bạn theo dõi. Trong hành trình Shamanic, không ai kể chuyện — bạn tự khám phá. Những gì xuất hiện thường bất ngờ, không theo kịch bản, và đôi khi hoàn toàn vượt ngoài dự đoán.
Và khác với giấc mơ, bạn có ý thức và kiểm soát trong suốt hành trình. Bạn chọn điểm khởi hành, có ý định rõ ràng, di chuyển có chủ đích, và có thể kết thúc hành trình bất cứ lúc nào.
Harner mô tả trải nghiệm SSC: “Những trải nghiệm của anh ấy giống như những giấc mơ, nhưng đánh thức — trải nghiệm có cảm giác như thật và trong đó anh ấy có thể kiểm soát hành động của mình và chỉ đạo cuộc phiêu lưu của mình.” Một “nhà thám hiểm tự lực cánh sinh của những dinh thự vô tận của một vũ trụ tuyệt đẹp tiềm ẩn.”
Quy trình hành trình — từng bước
Trong The Way of the Shaman, Harner trình bày quy trình hành trình đầu tiên đến Hạ giới một cách cụ thể và thực tế:
Chuẩn bị
- Chọn căn phòng tối và yên tĩnh
- Tránh chất kích thích 24 giờ trước đó — để tâm trí trong sáng
- Ăn nhẹ hoặc không ăn trong 4 giờ trước
- Nằm thoải mái trên sàn, không kê gối
- Hít vài hơi thở sâu, thư giãn
- Che mắt để loại bỏ ánh sáng — bóng tối giúp “nhìn thấy” trong SSC
Chọn lối vào
Hình dung một lối mở vào lòng đất mà bạn nhớ từ cuộc sống thực — hang động, gốc cây rỗng, suối, lỗ do động vật đào, hoặc bất kỳ kẽ hở nào vào lòng đất. “Cách mở đầu phù hợp là cách bạn thực sự cảm thấy thoải mái và bạn có thể hình dung được.” Dành vài phút quan sát chi tiết lối vào mà không đi vào.
Bắt đầu hành trình
Khi tiếng trống bắt đầu (khoảng 205-220 nhịp/phút), hình dung bạn đi vào lối mở và xuống qua Đường hầm. Đường hầm thường tối, có thể có gân hoặc vòng tròn đồng tâm, đi xuống ở một góc nhỏ. Nếu gặp chướng ngại — đi vòng qua hoặc tìm khe hở. Nếu không thành công, quay lại thử lần khác. Không cố gắng quá sức: “Thành công phụ thuộc vào thái độ nằm giữa việc cố gắng quá mức và không cố gắng đủ.”
Ở Hạ giới
Ở cuối Đường hầm, bạn sẽ đi ra một cảnh quan. Xem xét chi tiết, khám phá, ghi nhớ đặc điểm. Trong hành trình đầu tiên, Harner khuyên chỉ nên khám phá — chưa cần mang gì về.
Quay về
Sau khoảng 10 phút, tín hiệu trống thay đổi (4 tiếng trống mạnh) — quay trở lại qua Đường hầm giống cách bạn đi xuống. Tiếp đó nửa phút trống nhanh đưa bạn về, kết thúc bằng 4 tiếng trống cuối.
Sau hành trình
Ngồi dậy, mở mắt, kể lại hoặc ghi chép ngay những gì đã thấy. Harner nhấn mạnh: “Hành động ghi nhớ những chi tiết kinh nghiệm này là khởi đầu cho việc bạn tích lũy kiến thức về SSC.”
Trải nghiệm thực — từ những người lần đầu hành trình
Điều đáng chú ý nhất trong The Way of the Shaman là Harner ghi lại trải nghiệm thực tế từ những người phương Tây bình thường — nhân viên văn phòng, giáo viên, bác sĩ — lần đầu tiên thử hành trình. Và ông nhận xét:
“Bạn sẽ nhận thấy rằng không có bất kỳ cụm từ đủ điều kiện nào chẳng hạn như ‘Tôi đã tưởng tượng điều đó…’ Mang theo chiếc trống và sử dụng phương pháp đơn giản, họ đã có những trải nghiệm mà họ thấy là có thật theo một cách mới, và sau này họ thường mô tả là một trong những trải nghiệm sâu sắc nhất trong cuộc đời họ.”
Một người kể: đường hầm hiện ra với “những vòng sáng và tối đồng tâm mở ra xung quanh tôi… không phải tôi đang di chuyển qua đường hầm mà là nó đang di chuyển dọc theo tôi.” Người khác: “Tôi bước ra một hòn đảo nhiệt đới với một bờ biển rộng đẹp… Gần như thể tôi đang ngủ, nhưng tôi biết bản thân mình đủ rõ để biết khi nào tôi đang ngủ — và tôi đã không ngủ.”
Những người có “tiềm năng shamanic bất thường” có thể ngay lần đầu không chỉ nhìn thấy mà còn cảm nhận (đất ẩm, nước lạnh), nghe (tiếng nước chảy), và ngửi trong hành trình. Một người mô tả: “Tôi cảm thấy mình đang leo trên tay và đầu gối… nước đã rất lạnh… Tôi bước ra một đồng cỏ rất xanh và được che bóng bởi một cây sồi to lớn.”
Ý định — mũi tên dẫn đường
Một yếu tố quan trọng mà Harner nhấn mạnh: pháp sư luôn hành trình với mục đích cụ thể. “Thực tại phi thường được nhập vào không phải để chơi mà cho các mục đích nghiêm túc.”
Trước khi bắt đầu hành trình, pháp sư xác định rõ ý định (intention): tôi đi để làm gì? Tìm Linh thú? Hỏi một câu hỏi? Thu hồi sức mạnh cho ai đó? Ý định là mũi tên dẫn đường — không có nó, hành trình có thể trở nên mơ hồ và kém hiệu quả.
Ý định không cần phải phức tạp. Trong hành trình đầu tiên, ý định đơn giản là: “Tôi muốn khám phá Hạ giới.” Dần dần, khi tích lũy kinh nghiệm, ý định sẽ cụ thể hơn.
Giác ngộ Shamanic — nhìn thấy trong bóng tối
Harner mô tả một khía cạnh đặc biệt của hành trình mà ông gọi là “giác ngộ Shamanic”:
“Sự giác ngộ Shamanic là khả năng theo nghĩa đen để làm sáng bóng tối, để nhìn thấy trong bóng tối đó những gì người khác không thể nhận thức được. Trên thực tế, đây có thể là nghĩa cổ xưa nhất của ‘giác ngộ’.”
Pháp sư Eskimo Iglulik Aua đã mô tả khoảnh khắc trở thành pháp sư của mình:
“Không vì lý do gì, tất cả sẽ đột nhiên thay đổi, và tôi cảm thấy một niềm vui lớn không thể giải thích được, một niềm vui mạnh mẽ đến mức tôi không thể kìm lại được mà phải vỡ òa thành một bài hát… Tôi đã trở thành một pháp sư. Tôi có thể nhìn và nghe theo một cách hoàn toàn khác. Tôi đã đạt được qaumanEq của mình, sự giác ngộ của tôi, ánh sáng pháp sư của não và cơ thể.”
QaumanEq — “ánh sáng” hay “sự khai sáng” — là khả năng nhìn thấy trong bóng tối, theo cả nghĩa đen và ẩn dụ. Pháp sư không chỉ nhìn thấy bằng mắt — mà bằng toàn bộ con người: trực giác, cảm xúc, năng lượng.
Đây chính là lý do vì sao hành trình Shamanic truyền thống diễn ra trong bóng tối hoặc với mắt nhắm: bóng tối loại bỏ sự xao lãng của thực tại bình thường, cho phép “ánh sáng bên trong” phát sáng.
Ai cũng có thể hành trình
Một điểm mà Harner nhấn mạnh nhiều lần: hành trình Shamanic không phải đặc quyền của một nhóm người được chọn. Trong các hội thảo của ông, khoảng 90% người phương Tây có thể thực hiện hành trình thành công chỉ với tiếng trống và hướng dẫn cơ bản.
“Cách thức cổ xưa có sức ảnh hưởng sâu sắc đến tâm trí con người, đến mức các hệ thống niềm tin văn hóa thông thường và các giả định về thực tại về cơ bản là không phù hợp.”
Nói cách khác: bản năng Shamanic nằm sẵn trong tâm trí con người. Nó không cần được “cài đặt” — chỉ cần được đánh thức. Và tiếng trống là chìa khóa đánh thức đơn giản nhất, an toàn nhất, đã được thử nghiệm qua hàng chục nghìn năm.
Bạn không cần tin vào bất cứ điều gì. Bạn không cần thuộc về tôn giáo hay truyền thống nào. Bạn chỉ cần tiếng trống, bóng tối, ý định rõ ràng — và sự sẵn sàng bước vào.
Tiếp theo — người bạn đồng hành
Bây giờ bạn đã hiểu cách thức hành trình. Nhưng khi bước vào Hạ giới, ai sẽ đón bạn? Ai là hướng dẫn viên, người bảo vệ, đồng minh thiêng liêng trên con đường này?
Bài tiếp theo sẽ giới thiệu Linh Thú (Power Animal) — biểu tượng sức mạnh và mối liên kết thiêng liêng giữa con người và thế giới tự nhiên.
Tiếp theo: Linh Thú — Biểu tượng, sức mạnh và mối liên kết thiêng liêng
Tham khảo
- The Way of the Shaman, Michael Harner — Chương 2 (Hành trình Hạ giới, quy trình thực hành), Chương 3 (SSC, QaumanEq, sóng theta, sonic driving)
- Cave and Cosmos: Shamanic Encounters with Another Reality, Michael Harner — Chương 3 (Sonic driving, 205-220 BPM, nghiên cứu Neher & Jilek)